Autonomie op de werkvloer vraagt meer dan eigenaarschap en zelfsturing. Steeds meer organisaties bewegen richting autonomie en wendbaarheid, maar vergeten dat duurzame autonomie alleen mogelijk is wanneer mensen hun stress kunnen reguleren. Zonder zenuwstelselregulatie wordt vrijheid geen kracht, maar belasting.
Toch zie ik in de praktijk iets wat zelden hardop wordt uitgesproken. Zodra de ruimte groter wordt, neemt bij sommige mensen de spanning toe. Niet uit onwil en ook niet uit gebrek aan talent, maar omdat autonomie iets raakt dat dieper ligt dan gedrag.
Vrijheid confronteert iemand met zichzelf.
Wanneer er minder sturing van buitenaf is, wordt het belangrijker dat iemand intern stevigheid ervaart. Dat hij spanning kan verdragen zonder te verharden. Dat zij feedback kan ontvangen zonder zich direct aangevallen te voelen. Dat onzekerheid niet automatisch leidt tot controle of terugtrekking.
Als het zenuwstelsel al langere tijd onder druk staat, voelt die ruimte niet als bevrijding maar als extra belasting. Het lichaam blijft alert, het hoofd zoekt houvast en wat bedoeld is als vertrouwen kan dan ervaren worden als alleen staan. In organisaties wordt dat vaak verkeerd gelezen als gebrek aan initiatief of als een houding die niet constructief is.
Wat ik daarnaast regelmatig zie, is dat professionals moeite hebben om te benoemen wat er intern gebeurt. Het fenomeen heet Alexithymie. De spanning is voelbaar in het lichaam, maar er zijn geen woorden voor. Wanneer woorden ontbreken, gaat de omgeving betekenis geven. Irritatie wordt een persoonlijkheidskenmerk. Vermoeidheid wordt gezien als motivatieprobleem. Stilte wordt uitgelegd als desinteresse. Terwijl er onder de oppervlakte vaak opgebouwde druk of overprikkeling speelt die nooit echt taal heeft gekregen.
Autonomie vraagt dus niet alleen vertrouwen vanuit de organisatie, maar ook het vermogen van mensen om hun eigen spanning te herkennen en te reguleren. Dat vermogen is ontwikkelbaar. Wanneer die laag aandacht krijgt, verandert de dynamiek merkbaar. Gesprekken worden helderder, verantwoordelijkheid voelt minder zwaar en autonomie wordt daadwerkelijk ruimte in plaats van een extra last.
In mijn werk als specialist in emotionele taal en regulatie ontwikkelde ik verschillende ingangen om deze dynamiek bespreekbaar te maken binnen organisaties. Niet therapeutisch, wel concreet. Daarover meer in mijn volgende artikel.
Herken je dit in jouw organisatie?
Reactie plaatsen
Reacties